η ταξινόμηση των στοιχείων – ο Π.Π. των στοιχείων (φύλλο εργασίας)

1. Τι λέτε; Προτιμάτε να έχετε τις εικόνες σας ή τα μουσικά σας κομμάτια στον υπολογιστή σας, ή τα βιβλία στη δημοτική βιβλιοθήκη που επισκέπτεστε, ή τα καταναλωτικά αγαθά στο σούπερ μάρκετ που ψωνίζετε, βαλμένα τυχαία ή μήπως τακτοποιημέναΜε ποιο τρόπο τακτοποιημένα;


Ας πούμε τη μουσική σας προτιμάτε να την ταξινομήσετε κατά άλμπουμ ή καλλιτέχνη; Ή μήπως κατά είδος ή μέγεθος; Τα προϊόντα στο σούπερ μάρκετ με ποιο τρόπο προτιμάτε να είναι ταξινομημένα στα ράφια; Γενικά κρίνετε ότι είναι αναγκαία η ταξινόμηση των πραγμάτων και γιατί; …………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

2. Τα χημικά στοιχεία είναι πολλά-περισσότερα από 100. Τι λέτε θα ήταν καλό να ταξινομηθούν; Για ποιο λόγο πιστεύετε; ………………………………………………………………………………………….…………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………..

3. Δείτε αυτόν τον Π.Π 1.

Π.Π 1

Μετρήστε τα στοιχεία. Πόσα είναι; ……….

Σε πόσες στήλες –ομάδες είναι τοποθετημένα; …………….. (Οι 2 πρώτες και οι 6 τελευταίες ομάδες λέγονται κύριες και οι άλλες δευτερεύουσες). Σε πόσες γραμμές-περιόδους είναι τοποθετημένα;……………..

Πως άραγε έχουν τοποθετηθεί; Γιατί ας πούμε,μετά από το H βάλανε  το He, μετά το Li, μετά το Be, μετά το B, μετά το ……. ; Με ποιο κριτήριο έγινε αυτό;(παρατηρείστε τον ακέραιο αριθμό που συνοδεύει το κάθε στοιχείο, τον γνωρίζετε-χαρακτηρίζει το κάθε άτομο) Βγαίνει το συμπέρασμα πως τα στοιχεία είναι τοποθετημένα κατά αύξοντα …………… …………………………….. Αλλά πάλι, δεν είναι όλα βαλμένα σε μια μεγάλη σειρά, αλλά είναι κάπως παράξενα βαλμένα. Και με κάποιο άλλο κριτήριο λοιπό είναι τοποθετημένα. Αυτό θα το δούμε αργότερα * .

Πόσα και ποια είναι υγρά στους 25ο C;…………………. Πόσα και ποια είναι αέρια;……………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Δείτε αυτόν τον Π.Π 2.

Π.Π 2

Διακρίνετε 4 ενιαίες περιοχές που λέγονται τομείς. Αριστερά βλέπετε τον τομέα ……… , δεξιά τον τομέα ……. , στη μέση τον τομέα …….. , και κάτω τον τομέα ……..

4.Μεταβείτε πάλι στον Π.Π 1. Για να δούμε τις 4 σημαντικές κατηγορίες στις οποίες διακρίνουμε τα στοιχεία με βάση τη δραστικότητά τους:

α. Αναζητήστε τη μεγαλύτερη κατηγορία – αριστερά, στη μέση και κάτω – τα ……………………. Ποιο στοιχείο έχει τοποθετηθεί παράταιρα στην περιοχή τους;…………

Στην 1η ομάδα συναντάμε την οικογένεια των ……………………. και στη 2η ομάδα τις …………………………………  ……………………………… Ο τομέας f αποτελείται από τις οικογένειες  ………………………………..με Ζ=57-71  και ………………………. με Ζ=89-103.

β. Τέρμα δεξιά στην 18η ομάδα συναντάμε τα αδρανή στοιχεία. Προφανώς αυτά τα στοιχεία τα λέμε έτσι γιατί δεν ενώνονται με άλλα στοιχεία. Τα άτομά τους είναι ενεργειακά σταθερά. Τα λέμε ……………………..  …………… Ποια είναι αυτά με σειρά; ……………………..……………………………………………………………………………………………………….. Για προσέξτε το 86, το ραδόνιο. Βρείτε από που προέρχεται και πόσο επικίνδυνο είναι: ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε για να προστατευτούμε από αυτό είναι να αερίζουμε καλά το χώρο που ζούμε.

γ. Μια άλλη κατηγορία είναι τα αμέταλλα.  Που βρίσκονται; ………………………………………….………………………………………………… Ποιο αμέταλλο είναι μακριά από τα άλλα; ……… Σε ποια ομάδα είναι τα αλογόνα; …………………….

δ. Και τέλος μια σκάλα θα λέγαμε χωρίζει τα μέταλλα από τα αμέταλλα. Βρείτε πως τα λέμε αυτά τα στοιχεία: …………………….. ή ……………………..

Με βάση αυτό το βίντεο να δώσετε τους ορισμούς των μετάλλων και των αμετάλλων. Μέταλλα είναι τα στοιχεία που τα άτομά τους ……………………………………………………………… Γι αυτό τα αποκαλούμε και ηλεκτροθετικά στοιχεία. Αμέταλλα είναι τα στοιχεία που τα άτομά τους……………………………………………………………… Γι αυτό τα αποκαλούμε και ηλεκτραρνητικά στοιχεία. Οι έννοιες της ηλεκτραρνητικότητας και της ηλεκτροθετικότητας είναι αντίθετες και θα της συναντήσουμε λίγο παρακάτω. Γι αυτό να είσαστε σε ετοιμότητα.
5. Ας δούμε πως μεταβάλλονται κάποιες ιδιότητες μέσα στις ομάδες και μέσα στις περιόδους.

α.  Θα μελετήσουμε το σημείο τήξης. Δείτε τον Π.Π 3 

Π.Π 3


 Σημειώστε τα 2 πιο δύστηκτα στοιχεία: …………………………………….. Επισημάνετε από μια χρήση τους από την εμπειρία σας: ………………………………………………………………………………………………………………………………….……………………………………………………………………………………….

Πάμε στα αλκάλια. Πως μεταβάλλεται το σ. τήξης των αλκαλίων; ………………………………………………………………………. Σε ποια θερμοκρασία λειώνει τo καίσιο; …………..  [ για να μετaτρέψετε τους K(kelvin) σε C(Celsius) αφαιρέστε το 273].Τι νομίζετε πως θα συμβεί όταν βάλετε στην παλάμη σας ένα κομματάκι καίσιο; ……………………..

Πάμε στα αλογόνα. Γράψτε το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγετε: ………………………………… ……………………………………….  ………………………………………………………………………………….

Πάμε και σε μια περίοδο, την 2η. Πως μεταβάλλεται το σ. τήξης στην περίοδο αυτή;………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………………………………………………………………………………………….

β. Θα μελετήσουμε τη σκληρότητα στον Π.Π 4

Π.Π 4

Ας δούμε τη σκληρότητα στην 1η και στην 14η ομάδα καθώς και στην 3η περίοδο. Πως μεταβάλλεται η σκληρότητα στις ομάδες; ………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………………………………………………………………………..

Πως μεταβάλλεται η σκληρότητα στις περιόδους; ……………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………..

Ποια είναι τα 2 πιο σκληρά στοιχεία; …………………………

γ. Για να ελέγξουμε και την ατομική ακτίνα στον Π.Π 5 

Π.Π 5

Πως μεταβάλλεται στην 1η ομάδα; …………………………………….. Πως στην 17η ομάδα; ……………………………………. Πως στην 3η περίοδο; …………………………………………………………………………………………………………………….. 

Δείξτε με 2 βέλη πως αυξάνεται η ατομική ακτίνα σε κάθε ομάδα και πως σε κάθε περίοδο : …………………

δ. Δείτε τον Π.Π 6.

Π.Π 6

Πως μεταβάλλεται η ηλεκτραρνητικότητα  (αμεταλλικός χαρακτήρας) στην 1η ομάδα; ……………………………………..

Πως στην 17η ομάδα; ………………………………………….

Πως στην 3η περίοδο; ……………………………………………………………….

Δείξτε με 2 βέλη πως αυξάνεται η ηλεκτραρνητικότητα στις ομάδες και στις περιόδους: ………………… Ποιο είναι το πιο ηλεκτραρνητικό στοιχείο; ………………….

Μήπως μπορείτε να προβλέψετε πως μεταβάλλεται η ηλεκτροθετικότητα που μας δείχνει τον μεταλλικό χαρακτήρα (η ηλεκτραρνητικότητα και η ηλεκτροθετικότητα είναι αντίθετες έννοιες); ………………………………………………………………………………………..

Ποιο νομίζετε πως είναι το πιο ηλεκτροθετικό στοιχείο; …………………

Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα Οι ιδιότητες των στοιχείων  καθορίζονται από τη θέση τους. Έτσι τα στοιχεία μιας ομάδας έχουν παρόμοιες ιδιότητες (*) , οι οποίες μάλιστα μεταβάλλονται ……………………………… κατά μήκος της ομάδας. Κατά μήκος όμως μιας περιόδου συνήθως δεν παρατηρείται …………………..

Ας διασκεδάσουμε προς επισφράγιση των προηγούμενων και λίγο βλέποντας αυτό το βίντεο των Brainiac. Τα αλκάλια λοιπόν (1η ομάδα εκτός του Η) αντιδρούν έντονα με το ……………………… και μάλιστα η δραστικότητά τους αυξάνεται από  ……………… προς τα ………….

* Με ποιο άλλο κριτήριο λοιπόν τοποθετήθηκαν τα στοιχεία στον Σ.Π.Π.; ………………………….…………………………………………………………………………………………………………………………………

6. Στους τέσσερις Π.Π. που ακολουθούν βλέπετε ποια στοιχεία είναι τα πιο άφθονα στον άνθρωπο, στο έδαφος, στο νερό και στο σύμπαν.

Π.Π 7
Π.Π 8
Π.Π 9
Π.Π 10

Ποια είναι τα 3 πιο άφθονα στοιχεία σε κάθε μια περίπτωση; …………………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
7. Βλέποντας τον Π.Π 11

Π.Π 11

ποια είναι τα 3 πιο παλιά γνώριμα στοιχεία; …………………………………

………………………………………………………………………………………….

Ποια είναι τα πιο νέα στοιχεία; ………………………………………………………………………
8. Για να δούμε γιατί συμβαίνει αυτό με τις ιδιότητες των στοιχείων :

Μεταφερόμαστε σε αυτό το applet __http://www.colorado.edu/physics/2000/applets/a2.html__

Εδώ κάνοντας κλικ σε κάθε στοιχείο του Π.Π. βλέπουμε κάτω από τον Π.Π.μια μαύρη λωρίδα με κάποιες έγχρωμες λεπτές γραμμές σε συγκεκριμένες θέσεις. Αυτό είναι το δαχτυλικό αποτύπωμα -το φάσμα– του στοιχείου. Επίσης στο κάτω μέρος βλέπουμε και κάποια πληροφορία για το στοιχείο. Αυτό όμως που πρέπει να παρατηρούμε είναι αριστερά η κατανομή των ηλεκτρονίων σε στοιβάδες.

Ποια ομοιότητα έχουν τα στοιχεία μιας περίοδου (παρατηρήστε το πλήθος των στιβάδων που έχουν τα άτομα); Τα άτομα των στοιχείων σε μια περίοδο έχουν ……………………. …………………………………………………………………………………….  Έτσι η περίοδος μας δείχνει πόσες …………………… έχουν τα άτομα.

Ποια ομοιότητα έχουν τα στοιχεία μιας κύριας ομάδας (παρατηρήστε καλά τι συμβαίνει στην εξωτερική στοιβάδα); Τα άτομα των στοιχείων σε μια κύρια ομάδα έχουν  ……………………………………………………………………………………… Έτσι η κύρια ομάδα μας δείχνει πόσα ………………………………………… έχουν τα άτομα.

Η θέση του κάθε στοιχείου στον Π.Π.  διαπιστώνουμε πως έχει να κάνει με  ………………………………………………………………………

9. Στη θέση 16 είναι το θείο. Άραγε μόνο ένα θείο υπάρχει; Δείτε αυτό το  βίντεο. Επίσης στη θέση 6 είναι ο άνθρακας. Ένας είναι ο άνθρακας; (θυμόσαστε κάτι γι αυτό από  την 6η Δημοτικού; Αν όχι, δείτε τον μεγάλο κύβο που είναι κρεμασμένος κοντά στα σκαλιά του ισογείου) ………………………………………………………………………………….. Κάποια λοιπόν στοιχεία έχουν  πολλές  ……………… που τις λέμε ……………………………..


10
. Προβληματισμός: 

α.Το Η μπορείτε να πείτε ότι καλώς είναι στην 1η ομάδα μιας και έχει ……………………………….

………………………………………………………………….Από την άλλη δεν βρίσκετε λογικό μιας και  είναι ………………………. πως πρέπει να μετακινηθεί από την 1η ομάδα πιο δεξιά- κοντά στην περιοχή των αμετάλλων; Ποιο είναι κατά τη γνώμη σας σωστό; …………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………..

β. Το Ηe μπορείτε να πείτε ότι καλώς είναι στην 18η ομάδα μιας και είναι αδρανές αέριο. Με βάση όμως τα εξωτερικά ηλεκτρόνια των ατόμων του μήπως πρέπει να μετακινηθεί σε άλλη θέση και που; Τι λέτε; Ποιο είναι σωστό;…………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

11. Να ζωγραφίσετε τον δικό σας Π.Π. :

                                                                                                                                                                                          

12. Ο Π.Π. είναι το ποιο χρήσιμο εργαλείο των χημικών.  Δημιουργός του Π.Π. θεωρείται ο Μεντελέγιεφ. Το 1869 έφτιαξε τον πρώτο  Π.Π. με 64 μόνο στοιχεία – τόσα ήταν γνωστά εκείνη την περίοδο – και φυσικά είχε πολλά κενά. Από τις κενές θέσεις που είχε ο Π.Π. κατάλαβαν ότι ……………………………………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Τελικά τι εξυπηρετεί η ταξινόμηση των στοιχείων; ……………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………

13. Βρείτε από που προέρχεται το όνομα των στοιχείων: υδρογόνο, οξυγόνο, άζωτο, νάτριο, κάλιο, ήλιο, λίθιο, βηρύλλιο, άνθρακας, θείο, χλώριο, φώσφορος, χαλκός, βρώμιο, αμερίκιο, μπόριο, σελήνιο, ραδόνιο, τιτάνιο, μαγγάνιο. Με βάση αυτά που βρήκατε γράψτε γενικά πως πήραν το όνομά τους τα στοιχεία:…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………………………………………………

Και ας κλείσουμε αυτή την ενότητα με ένα τραγουδάκι για να ευθυμήσουμε λίγο.

Advertisements
This entry was posted in χημεία Γ γυμν.. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s