πως πήραν το όνομά τους τα στοιχεία κ΄πότε ανακαλύφτηκαν

Τα ονόματα των στοιχείων προέρχονται  συνήθως από :         α.  το όνομα ενός προσώπου ιστορικού ή μυθικού,         β.  το όνομα ενός τόπου δηλ. χωριού, οικισμού ή πλανήτη,         γ.  το όνομα κάποιου χρώματος,         δ.  κάποια χαρακτηριστική ιδιότητα του στοιχείου (εκτός του χρώματός του),         ε.  το όνομα του ορυκτού ή γενικότερα του υλικού από το οποίο απομονώθηκε το στοιχείο.

* Ο αύξων αριθμός είναι ο ατομικός αριθμός Ζ
1. Η HYDROGEN ΥΔΡΟΓΟΝΟ 1766 (H.Cavendish)Το όνομα προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ύδωρ και γίγνομαι. Δείχνει ότι το στοιχείο αυτό μπορεί να γεννήσει νερό.

2. He HELIUM ΗΛΙΟ 1868 (Αστρονόμοι P.Janssen-J.N.Lockyer)Έχει το όνομα του ήλιου, γιατί εκεί επισημάνθηκε με φασματοσκοπική μέθοδο για πρώτη φορά.

3. Li LITHIUM ΛΙΘΙΟ 1817 (J.A.Arfvedsen)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη λίθος = πέτρα και δόθηκε για να δείξει την ορυκτή προέλευση του στοιχείου, σε σχέση με τα άλλα αλκάλια (νάτριο και κάλιο), που είχαν απομονωθεί από φυτικά προϊόντα.

4. Be BERYLLIUM ΒΗΡΥΛΛΙΟ 1798 (L.N.Vauquelin)Ονομάστηκε έτσι επειδή βρίσκεται στη βήρυλλο. Η βήρυλλος (πυριτικό άλας  του βηρυλλίου και του αργιλίου) ήταν γνωστή από παλιά, καθώς και μερικές ποικιλίες της που είναι πολύτιμοι λίθοι (π.χ. σμαράγδι). Η λέξη βήρυλλος  προέρχεται από το ινδικό veruliya (veluriya), που μάλλον  πηγάζει από το όνομα της Velur, πόλης στη νότιο Ινδία.

5. B BORON ΒΟΡΙΟ 1808 (L.J.Lussac-L.J.Thenard και H.Davy)Ο βόρακας, ένυδρο αλάτι του βορίου με νάτριο, ήταν γνωστός στον αρχαίο κόσμο και εχρησιμοποιείτο στην παρασκευή του γυαλιού. Το όνομα βόριο οφείλεται ακριβώς στο ότι το στοιχείο απομονώθηκε από το βόρακα, η ονομασία του οποίου προέρχεται από το αραβικό buraq (περσικά burah).

6. C CARBON ΑΝΘΡΑΚΑΣ   π.χ. Η αγγλική ονομασία του προέρχεται από το λατινικό carbo=ξυλοκάρβουνο.

7. N NITROGEN ΑΖΩΤΟ 1772 (C.W.Scheele)Το όνομα έπλασε ο A.Lavoisier (1775) από την ελληνική λέξη ζωή και το στερητικό -α-. Ήθελε να τονίσει ότι αυτό το συστατικό του αέρα -αντίθετα από το οξυγόνο- δε συντηρεί τη ζωή, καθώς είναι άχρηστο στην αναπνοή. Το αγγλικό όνομα προέρχεται από το λατινικό nitrogenium =νιτρογόνο, δηλαδή δημιουργεί το νίτρο (νιτρικό κάλιο)

8. O OXYGEN ΟΞΥΓΟΝΟ 1774 (J.Priestley)Το όνομα προκύπτει από τις ελληνικές λέξεις οξύ και γίγνομαι, καθώς το στοιχείο αυτό εθεωρείτο (λάθος) ως αναγκαίο για το σχηματισμό κάθε οξέος.

9. F FLUORINE ΦΘΟΡΙΟ 1886 (H.Moisson)Το όνομα αυτό  προέρχεται από την ελληνική λέξη φθορά. Τόνιζε την ισχυρή διαβρωτική επίδραση  των ενώσεών του που ήταν τότε γνωστές π.χ. υδροφθόριο. Μια άλλη εκδοχή για την προέλευση του αγγλικού ονόματός του είναι από τη λέξη fluo = ρέω, κυλάω.

10. Ne NEON ΝΕΟΝ 1898 (W.Ramsey-M.W.Travers)Το όνομα αυτό το έδωσαν, γιατί ανακάλυψαν ένα νέο αέριο (μετά το αργό) στον ατμοσφαιρικό αέρα.

11. Na SODIUM ΝΑΤΡΙΟ 1807 (H. Davy)Η σόδα (ανθρακικό νάτριο) ήταν γνωστή από τους αρχαίους χρόνους. Το αραβικό όνομα της σόδας ήταν natrum, λέξη με αιγυπτιακή προέλευση. Το στοιχείο, λοιπόν, πήρε το όνομα νάτριο επειδή ακριβώς βρίσκεται στη σόδα. Να σημειωθεί ότι και η αρχαία ελληνική λέξη νίτρον σχετίζεται με τις ενώσεις του νατρίου.

12. Mg MAGNESIUM ΜΑΓΝΗΣΙΟ 1775 (J.Black)Το στοιχείο αυτό οφείλει το όνομά του στο ότι απομονώθηκε από τη μαγνησία λίθο, δηλαδή το γνωστό  από την αρχαιότητα  άσπρο μαλακό ορυκτό στεατίτης, που προέρχεται από τη Μαγνησία της Θεσσαλίας.

13. Al ALUMINUM ΑΡΓΙΛΙΟ ή ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ 1825 (H.C.Oersted)Το όνομα προέρχεται από την άργιλο (ένυδρο πυριτικό άλας του αργιλίου), στην οποία περιέχεται το στοιχείο και η οποία ήταν γνωστή από την αρχαιότητα ως αγγειοπλαστική ύλη (πηλός). Μια ένωση του μετάλλου που χρησιμοποιήθηκε από τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους ως στυπτική ουσία, λεγόταν λατινικά alumen δηλαδή όξινο άλας.

14. Si SILICON ΠΥΡΙΤΙΟ 1823 (J.J.Berzelius)Ονομάστηκε έτσι γιατί βρίσκεται στον πυρόλιθο. Ο πυρόλιθος ή πυρίτης λίθος είναι από τα σώματα που συνδέονται με την ιστορία του ανθρώπινου γένους: χρησίμευε για την παρασκευή εργαλείων ήδη κατά την παλαιολιθική εποχή. Το όνομα του πυρίτη λίθου (στον οποίο περιέχεται το οξείδιο του στοιχείου) προέρχεται από τη λέξη πυρ = φωτιά. Να σημειωθεί εδώ ότι πυρόλιθος είναι και η τσακμακόπετρα. Το σύμβολό του προέρχεται από το λατινικό silex = πυρόλιθος απ’ όπου πήρε και την ονομασία του ο χαλαζίας (silica) που είναι οξείδιο του πυριτίου.

15. P PHOSPHORUS ΦΩΣΦΟΡΟΣ 1669 (H.Brandt)Το όνομα προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις φως και φέρω, και οφείλεται στην ιδιότητα του στοιχείου να φέρει φως, να εκπέμπει φως στο σκοτάδι (φωσφορισμός).

16. S SULFUR ΘΕΙΟ π.χ.Ο προϊστορικός άνθρωπος το έβρισκε κοντά σε ηφαίστεια. Προγενέστερη ονομασία του είναι το (ομηρικό) θέειον , το οποίο θεωρείται ότι προέρχεται από κάποιο ρήμα με τη σημασία του καπνίζω, βγάζω καπνούς. Το σύμβολό του προέρχεται από το βιβλικό του όνομα sulphur.

17. Cl CHLORINE ΧΛΩΡΙΟ 1774 (C.W.Scheele)Από την ελληνική λέξη χλωρός = κιτρινοπράσινος, υποπράσινος, πρασινωπός. Το όνομα βέβαια οφείλεται στο χρώμα του ίδιου του (αερίου) στοιχείου.

18. Ar ARGON ΑΡΓΟΝ 1894 (Rayleigh-Ramsey)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη αργός = αδρανής (από ‘δω και η αργία), και εκφράζει τη χημική αδράνεια του στοιχείου.

19. K POTASSIUM ΚΑΛΙΟ 1807 (H.Davy)Η ποτάσα, (ανθρακικό κάλιο) ήταν μία ουσία γνωστή από την αρχαιότητα, και την έπαιρναν από στάχτη φυτών. Η αραβική λέξη για τη στάχτη αυτή ήταν al qali (αλκάλια), ενώ η επίσης αραβική λέξη qalaj είχε τη σημασία του καμένος, αποτεφρωμένος. Από αυτές τις λέξεις προήλθε το όνομα του στοιχείου, επειδή αυτό βρίσκεται -τελικά- στις στάχτες των φυτών.

20. Ca CALCIUM ΑΣΒΕΣΤΙΟ 1808 (H.Davy)Η λέξη της αρχαίας ελληνικής τίτανος σήμαινε κάποια λευκή γη, σκόνη (ίσως τη γύψο). Άσβεστος τίτανος δηλαδή τίτανος που δεν έχει σβήσει, ήταν ο κοινός ασβέστης. Σιγά-σιγά έμεινε μόνο το επίθετο (άσβεστος) ως όνομα του υλικού. Το όνομα, λοιπόν, ασβέστιο οφείλεται στην παρουσία του στοιχείου στον ασβέστη. Η ονομασία στα αγγλικά προέρχεται από τη λατινική λέξη για τον ασβέστη calx.

21. Sc SCANDIUM ΣΚΑΝΔΙΟ 1879 (L.F.Nilsen)Το όνομα οφείλεται στη σκανδιναβική (scandia) προέλευση των ορυκτών στα οποία βρέθηκε το στοιχείο.

22. Ti TITANIUM ΤΙΤΑΝΙΟ 1791 (W.Gregor)Από το όνομα των μυθικών Τιτάνων, με αφορμή την εξαιρετική αντοχή του μετάλλου.

23. V VANADIUM ΒΑΝΑΔΙΟ 1830 (N.G.Sefstrom)Από το όνομα της Vanadis, θεότητας της ομορφιάς στη Σκανδιναβική μυθολογία. Το όνομα δόθηκε στο στοιχείο με αφορμή την πλούσια ποικιλία χρωμάτων των ενώσεών του.

24. Cr CHROMIUM ΧΡΩΜΙΟ 1797 (N.L.Vauqkelin)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη χρώμα, και οφείλεται στη μεγάλη ποικιλία χρωμάτων των ενώσεων του στοιχείου.

25. Mn MANGANESE ΜΑΓΓΑΝΙΟ 1774 (C.W.Scheele-J.G.Gahn)Ο πυρολουσίτης (διοξείδιο του μαγγανίου) ήταν γνωστός από την αρχαία εποχή, αλλά μέχρι τον 18ο αιώνα όλα τα ορυκτά του μαγγανίου θεωρούντο ως ορυκτά του μαγνησίου ή και του σιδήρου (μόλις το 1774 ο C.W. Scheele έδειξε ότι ο πυρολουσίτης περιείχε ένα άγνωστο ως τότε μέταλλο). Έτσι, ο πυρολουσίτης ονομαζόταν μαύρη μαγνησία ή και ψευδής μαγνήτης, αφού έμοιαζε με ορυκτό του σιδήρου αλλά δεν είχε μαγνητικές ιδιότητες. Ο αναγραμματισμός της λέξης magnesia σε manganesa, που πρέπει να έγινε κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, δημιούργησε τη ρίζα από την οποία προήλθε το όνομα του μετάλλου.

26. Fe IRON ΣΙΔΗΡΟΣ   π.χ.Το σύμβολό του προέρχεται από τη λατινική του ονομασία ferrum. Το όνομά του στα ελληνικά είναι άγνωστης ετυμολογίας.

27. Co COBALT ΚΟΒΑΛΤΙΟ 1735 (G.Brandt)Η γερμανική λέξη Kobold, που σημαίνει κακοποιό πνεύμα, χρησιμοποιήθηκε κατά τον 16ο αιώνα από τους εργάτες των ορυχείων στα όρη Harz (Γερμανία), για να χαρακτηρίσει ορισμένα μεταλλεύματα: αυτά όταν θερμαίνονταν με σκοπό την παραγωγή χαλκού όχι μόνο δεν έδιναν χαλκό αλλά παρήγαγαν δηλητηριώδεις αναθυμιάσεις. Το 1735 ο Σουηδός G.Brandt απομόνωσε από τα μεταλλεύματα αυτά ένα νέο μέταλλο(όχι σε πολύ καθαρή κατάσταση) που το ονόμασε cobalt rex.

28. Ni NICKEL ΝΙΚΕΛΙΟ 1751 (A.F.Cronstedt)Οι εργάτες των ορυχείων στη Σαξονία γνώριζαν ένα κοκκινωπό μετάλλευμα πού έπρεπε να περιέχει χαλκό (το μετάλλευμα αυτό ήταν ένωση αρσενικού και νικελίου και η ομοιότητά του με το οξείδιο του μονοσθενούς χαλκού ήταν εντυπωσιακή). Την αδυναμία τους να πάρουν χαλκό από το ορυκτό τη θεωρούσαν… δουλειά του διαβόλου, κι έτσι το ονόμαζαν Kupfernickel, δηλαδή χαλκός του διαβόλου. Έτσι όταν ο A.F. Cronstedt απομόνωσε ένα νέο μέταλλο από το ορυκτό, το ονόμασε nickel.

29. Cu COPPER ΧΑΛΚΟΣ  π.χ.Το σύμβολο προέρχεται από το λατινικό Cuprum, Ρωμαϊκό όνομα της Κύπρου που φημιζόταν για τα ορυχεία χαλκού. Κατά την ρωμαϊκή κατοχή της Κύπρου η τροφοδοσία της Ρώμης σε χαλκό γινόταν αποκλειστικά από την Κύπρο, έτσι το μέταλλο έγινε γνωστό ως aes cyprium (κυπριακό μετάλλευμα). Σιγά-σιγά έμεινε το cyprium που έγινε cyprum από όπου και προέρχεται το copper.

30. Zn ZINC ΨΕΥΔΑΡΓΥΡΟΣ 1738 (W.Champion)Αν και ο ορείχαλκος (κράμα χαλκού και ψευδαργύρου) ήταν γνωστός από την αρχαιότητα, το καθαρό μέταλλο απομονώθηκε μόλις κατά τον 17ο αιώνα. Πάντως η λέξη ψευδάργυρος (προφανώς: ψευδής, ψεύτικος άργυρος) συναντάται στα «Γεωγραφικά» του Στράβωνα (1ος αιώνας π.Χ.). Το σύμβολο προέρχεται από τη λατινική του ονομασία zincum (από κει και η πρακτική ονομασία τσίγκος).

31. Ga GALLIUM ΓΑΛΛΙΟ 1875 (P.E.Lecoq de Boisbaudran)Από το λατινικό όνομα της Γαλλίας (Gallia), πατρίδας του P.E.L. de Boisbaudran, ο οποίος ανακάλυψε το στοιχείο. Η ύπαρξη του στοιχείου είχε προβλεφτεί από τον μεγάλο Ρώσο χημικό D.I.Mendleyev 5 χρόνια νωρίτερα και το είχε ονομάσει eka-αλουμίνιο.

32. Ge GERMANIUM ΓΕΡΜΑΝΙΟ 1886 (C.Winkler)Από το όνομα της Γερμανίας, πατρίδας του C. Winkler, ο οποίος ανακάλυψε το στοιχείο, βασιζόμενος στις προβλέψεις του D.I.Mendleyev που το είχε ονομάσει eka-πυρίτιο.

33. As ARSENIC ΑΡΣΕΝΙΚΟ 1250 (Αλβέρτος ο Μέγας)Το όνομα αυτό χρησιμοποιήθηκε αρχικά στην ελληνική για την κίτρινη σανδαράχη (θειούχος ένωση του στοιχείου, στην οποία φαίνεται να υπάρχει και αναφορά του Αριστοτέλη). Το όνομα είναι λέξη ανατολικής προέλευσης, και ανάγεται στο περσικό zarniq = χρυσός, αυτός που έχει το χρώμα του χρυσού. Η λέξη αρσενικός (αρσενικού γένους) δεν έχει ετυμολογική συγγένεια με το όνομα του στοιχείου.

34. Se SELENIUM ΣΕΛΗΝΙΟ 1818 (J.J.Berzelius)Από την ελληνική λέξη Σελήνη. Το στοιχείο αυτό έμοιαζε πολύ στις ιδιότητες με το τελλούριο, που το όνομά του είχε πλαστεί από τη λατινική λέξη για τη γη tellus. Έτσι, αυτό ονομάστηκε από το δορυφόρο της γης τη Σελήνη…

35. Br BROMINE ΒΡΩΜΙΟ 1826 (A.J.Balard)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη βρώμος = δυσοσμία, και δόθηκε στο στοιχείο εξ αιτίας της δυσάρεστης διαπεραστικής οσμής του.

36. Kr KRYPTON ΚΡΥΠΤΟΝ 1898 (W.Ramsay-W.Travers)Το αέριο αυτό βρίσκεται σε πολύ μικρές ποσότητες μέσα στον ατμοσφαιρικό αέρα, είναι δηλαδή… κρυμμένο μέσα σ’ αυτόν. Αυτό ακριβώς εκφράζει και το όνομα που του έδωσε ο Ramsay, το οποίο προέρχεται από την ελληνική λέξη κρυπτός = κρυμμένος.

37. Rb RUBIDIUM ΡΟΥΒΙΔΙΟ 1861 (R.W.Bunsen-G.R.Kirchhoff)Το όνομα οφείλεται στο βαθύ κόκκινο χρώμα των φασματικών γραμμών του στοιχείου. Λατινικά rubidus = βαθύ κόκκινο.

38. Sr STRONTIUM ΣΤΡΟΝΤΙΟ 1790 (A.Crawford)Από το όνομα του οικισμού Strontian στη Σκοτία, απ’ όπου προερχόταν το ορυκτό στο οποίο ανακαλύφθηκε το στοιχείο.

39. Y YTTRIUM ΥΤΤΡΙΟ 1842 (C.G.Mosander)Από το όνομα του χωριού Ytterby, το οποίο βρίσκεται κοντά στη Στοκχόλμη. Από την περιοχή του χωριού αυτού προερχόταν το ορυκτό στο οποίο ανακαλύφθηκε το στοιχείο.

40. Zr ZIRCONIUM ΖΙΡΚΟΝΙΟ 1789 (M.H.Klaproth)Το στοιχείο απομονώθηκε από το ορυκτό ζιρκονίτης και στο γεγονός αυτό οφείλεται το όνομά του.. Ο ζιρκονίτης (πυριτικό αλάτι του ζιρκονίου) ήταν γνωστός από την αρχαιότητα, καθώς διάφορες μορφές του ανήκουν στους πολύτιμους λίθους. Το όνομα του ορυκτού προέρχεται από την αραβική λέξη zargun=χρυσός, αυτός που έχει το χρώμα του χρυσού.

41. Nb NIOBIUM ΝΙΟΒΙΟ 1801 (C.Hatchett)Από το όνομα της μυθικής Νιόβης, κόρης του Τάνταλου. Το όνομα αυτό δόθηκε από τον γερμανό χημικό H.Rose  επειδή οι ιδιότητές του έμοιαζαν πολύ με αυτές του στοιχείου ταντάλιο με το οποίο και συνυπάρχει στα ορυκτά.. Αρχικά ονομάστηκε από τον Hatchett Κολούμβιο (ποιητικό όνομα της Αμερικής, όπου πρωτοανακαλύφθηκε το ορυκτό του) και αργότερα, κατά το 1950 μετονομάστηκε σε νιόβιο .  Πάντως στη βιομηχανία των ΗΠΑ χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα το όνομα κολούμβιο (Cb).

42. Μο MOLYBDENUM ΜΟΛΥΒΔΑΙΝΙΟ 1778 (C.W.Scheele)Οφείλει το όνομά του στο ότι ανακαλύφθηκε στο ορυκτό μολυβδαινίτης (θειούχο μολυβδαίνιο). Το όνομα του ορυκτού προέρχεται  από την αρχαία ελληνική λέξη μόλυβδος, λέξη υπό την οποία συγχεόταν για πολλούς αιώνες κάθε μαλακή, μαύρη ορυκτή ύλη, η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για γραφή.

43. Tc TECHNETIUM ΤΕΧΝΗΤΙΟ 1937 (E.Serge-C.Perrier)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη τεχνητός, δηλαδή όχι φυσικός, αλλά κατασκευασμένος. Όνομα κατάλληλο, αφού το στοιχείο δε βρίσκεται στη φύση (ή μάλλον βρίσκεται σε ίχνη, που προέρχονται από τη φυσική ραδιενεργό διάσπαση του ουρανίου) και υπήρξε το πρώτο νέο στοιχείο που έφτιαξε ο άνθρωπος στο εργαστήριο. Η ύπαρξή του είχε προβλεφθεί από τον D.I.Mendleyev που το είχε ονομάσει eka-μαγγάνιο.

44. Ru RUTHENIUM ΡΟΥΘΗΝΙΟ 1844 (K.Klaus)Από το λατινικό όνομα της Ρωσίας, Ruthenia, με αφορμή την ανακάλυψή του σε ορυκτά του λευκόχρυσου προερχόμενα από τα Ουράλια Όρη.

45. Rh RHODIUM ΡΟΔΙΟ 1803 (W.Wollaston)Από το ελληνικό όνομα του ρόδου, του τριαντάφυλλου. Αφορμή υπήρξε το κόκκινο, ρόδινο χρώμα των διαλυμάτων πολλών αλάτων του μετάλλου.

46. Pd PALLADIOUM ΠΑΛΛΑΔΙΟ 1803 (W.Wollaston)Από το όνομα του αστεροειδούς Παλλάς (Παλλάδα) που είχε ανακαλυφθεί τον προηγούμενο χρόνο. Το όνομα Παλλάς ήταν ένα από τα επίθετα που συνόδευαν τη θεά Αθηνά.

47. Ag SILVER ΑΡΓΥΡΟΣ π.χ.Το όνομα προέρχεται από το ελληνικό επίθετο (του οποίου η ρίζα ανάγεται στην αρχαία ινδική από όπου και η λατινική λέξη argentum) αργός = λαμπερός, λευκός αλλά και ταχύς (καμία σχέση με το αργός = αυτός που δεν εργάζεται α-εργός). Το όνομα έχει σχέση προφανώς με τη λαμπρότητα και το χρώμα του μετάλλου.

48. Cd CADMIUM ΚΑΔΜΙΟ 1817 (F.Stromeyer)Καδμεία γη ή απλώς καδμεία ονομάζονταν στην αρχαία Ελλάδα ορισμένα ορυκτά (του ψευδαργύρου). Το κάδμιο οφείλει το όνομά του στο ότι ανακαλύφθηκε στην καδμεία γη.

49. In INDIUM ΙΝΔΙΟ 1863 (F.Reich-T.Richter)Οι χαρακτηριστικές μπλε λαμπερές γραμμές του φάσματος του στοιχείου, οδήγησαν στο να ονομασθεί από το ινδικό (indigo, κοινώς λουλάκι), μία αρχαιότατη και σπουδαιότατη μπλε χρωστική ουσία, με καταγωγή την Ινδία.

50. Sn TIN ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΣ  3500 π.x. Το σύμβολο προέρχεται από το λατινικό του όνομα stannum. Η σανσκριτική ονομασία του μετάλλου είναι kastira, και λέγεται ότι προέρχεται από το kash = λάμπω.

51. Sb ANTIMONY ΑΝΤΙΜΟΝΙΟ  4000 π.χ.Το στοιχείο και οι ενώσεις του ήταν γνωστά από την αρχαιότητα. Το όνομα antimonium πρωτοσυναντάται σε γραπτά του 8ου μ.Χ. αιώνα. Κατά μία άποψη το όνομά του προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις αντί και μόνος, και θέλει να επισημάνει το γεγονός ότι το στοιχείο σπανίως βρίσκεται μόνο του σε ελεύθερη κατάσταση. Το σύμβολό του προέρχεται από τη λατινική λέξη stibium που με τη σειρά της προέρχεται από μια βαφή που οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν στίμμι. Αυτή ήταν μαύρο θειούχο αντιμόνιο, με το οποίο οι γυναίκες έβαφαν τα φρύδια τους.

52. Te TELLURIUM ΤΕΛΛΟΥΡΙΟ 1798 (M.H.Klaproth). Το όνομα του στοιχείου δηλώνει την ορυκτή- γήινη  προέλευσή του, από το λατινικό όνομα της γης  Tellus.

53. I IODINE ΙΩΔΙΟ 1811 (B.Courtois)Από την ελληνική λέξη ιώδης = αυτός που έχει το χρώμα του ίου, δηλ. της βιολέτας. Το όνομα αυτό οφείλεται στο ιώδες χρώμα των ατμών του στοιχείου.

54. Xe XENON ΞΕΝΟΝ 1898 (W.Ramsey-M.W.Travers)Το όνομα το έδωσε ο Ramsay, όταν διαπίστωσε κι άλλο αέριο, άγνωστο, ξένο μέχρι τότε, στον ατμοσφαιρικό αέρα.

55. Cs CESIUM ΚΑΙΣΙΟ 1860 (R.W.Bunsen-G.R.Kirchhoff)Το στοιχείο οφείλει το όνομά του στο γαλάζιο χρώμα των φασματικών γραμμών του. Λατινικά: caesius = γαλάζιος.

56. Ba BARIUM ΒΑΡΙΟ 1808 (H.Davy)Το όνομα οφείλεται στο ότι το στοιχείο προσδιορίστηκε στο ορυκτό βαρίτης (ή βαρυτίτης). Το όνομα του ορυκτού προέρχεται από την ελληνική λέξη βαρύς λόγω του μεγάλου ειδικού του βάρους.

57. La LANTHANUM ΛΑΝΘΑΝΙΟ 1839 (C.G.Mosander)Το στοιχείο βρέθηκε σε πολύ μικρές ποσότητες (κρυμμένο θα λέγαμε) σε άλατα του δημήτριου. Ο Mosander έπλασε το όνομά του από το ρήμα της ελληνικής γλώσσας λανθάνω = ξεφεύγω από την  προσοχής κάποιου, είμαι αθέατος.

58. Ce CERIUM ΔΗΜΗΤΡΙΟ 1875 (W.F.Hillebrand-T.H.Norton)Από το όνομα του αστεροειδούς Δήμητρα (Ceres).

59. Pr PRASEODYMIUM ΠΡΑΣΙΝΟΔΥΜΙΟ 1885 (C.A. von Welsbach)Όταν ο C.A. von Welsbach διαπίστωσε ότι τα άλατα του διδύμιου (που τότε εθεωρείτο ως ένα μέταλλο) περιείχαν δύο διαφορετικά μέταλλα, ονόμασε το ένα απ’ αυτά πρασινοδύμιο από τις ελληνικές λέξεις πράσιος (πράσινος) και δίδυμος. Αφορμή για το όνομα υπήρξε το πράσινο χρώμα του νιτρικού άλατος του μετάλλου.

60. Nd NEODYMIUM ΝΕΟΔΥΜΙΟ 1885 (C.A. von Welsbach)Όταν ο C.A. von Welsbach διαπίστωσε ότι τα άλατα του διδύμιου (που τότε εθεωρείτο ως ένα μέταλλο) περιείχαν δύο διαφορετικά μέταλλα, ονόμασε το ένα απ’ αυτά νεοδύμιο από τις ελληνικές λέξεις νέος και δίδυμος. Δηλαδή το νέο μέταλλο από το διδύμιο

.61. Pm PROMETHIUM ΠΡΟΜΗΘΕΙΟ 1947 (J.A.Marinsky-L.E.Glendenin-C.D.Coryell)Από το όνομα του μυθικού Προμηθέα. Το όνομα εμπνεύσθηκε η σύζυγος του Coryell, επειδή ανακάλυψαν το στοιχείο στα προϊόντα της διάσπασης του ουρανίου. Ο Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά για χάρη των ανθρώπων, ενώ το στοιχείο αυτό το ανακάλυψαν οι άνθρωποι μέσα στις «φλόγες» των πυρηνικών αντιδραστήρων.

62. Sm SAMARIUM ΣΑΜΑΡΙΟ 1879 (L. de Boisbaudran)Το όνομα αυτό δόθηκε στο στοιχείο επειδή βρέθηκε στο ορυκτό σαμαρσκίτης. Το ορυκτό είχε ονομασθεί έτσι προς τιμή του Ρώσου μηχανικού M. Samarski.

63. Eu EUROPIUM ΕΥΡΩΠΙΟ 1901 (E.Demarcay)Από το όνομα της ηπείρου μας.

64. Gd GADOLINIUM ΓΑΔΟΛΙΝΙΟ 1880 (J.C.G. de Marignac-P.E.L. de Boisbaudran)Από το όνομα του Φιλανδού χημικού J. Gadolin.

65. Tb TERBIUM ΤΕΡΒΙΟ 1843 (C.G.Mosander)Από το όνομα του χωριού Ytterby, το οποίο βρίσκεται κοντά στη Στοκχόλμη. Από την περιοχή του χωριού αυτού προερχόταν το ορυκτό στο οποίο ανακαλύφθηκε το στοιχείο.

66. Dy DYSPROSIUM ΔΥΣΠΡΟΣΙΟ 1886 (P.E.Lecoq de Boisbaudran)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη δυσπρόσιτος = αυτός που προσεγγίζεται με δυσκολία. αυτό δηλώνειτη δυσκολία απομόνωσης  του στοιχείου.

67. Ho HOLMIUM ΟΛΜΙΟ 1879 (P.T.Cleve)Από το λατινικό όνομα της Στοκχόλμης, Holmie, λόγω του ότι το στοιχείο απομονώθηκε από μια «γαία» με προέλευση την περιοχή της Σουηδικής πρωτεύουσας.

68. Er ERBIUM ΕΡΒΙΟ 1843 (C.G.Mosander)Από το όνομα της Σουηδικής πόλης Ytterby, που βρίσκεται κοντά στη Στοκχόλμη. Από την περιοχή της πόλης αυτής προερχόταν το ορυκτό στο οποίο ανακαλύφθηκε το στοιχείο.

69. Tm THULIUM ΘΟΥΛΙΟ 1879 (P.T.Cleve)Από το όνομα της αρχαίας Θούλης, η οποία ήταν για τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους η βορειότερη χώρα της γης. Έτσι ο Cleve ήθελε να υποδηλώσει την άφιξη στον τελικό στόχο, την εκπλήρωση του σκοπού του, την απομόνωση του οξειδίου του θουλίου.

70. Yb YTTERBIUM ΥΤΤΕΡΒΙΟ 1907 (G.Urbain-C.A. von Welbach)Από το όνομα του χωριού Ytterby, το οποίο βρίσκεται κοντά στη Στοκχόλμη. Από την περιοχή του χωριού αυτού προερχόταν το ορυκτό στο οποίο ανακαλύφθηκε το στοιχείο.

71. Lu LUTETIUM ΛΟΥΤΗΤΙΟ 1907 (G.Urbain-C.A. von Welbach και C.James)Ο Γάλλος Urbain έπλασε το όνομά του από το λατινικό όνομα του Παρισιού, Lutetia.

72. Hf HAFNIUM ΑΦΝΙΟ 1923 (D.Coster-G.C. de Hevesy)Από το λατινικό όνομα της Κοπεγχάγης (Hafnia), επειδή      σ ‘αυτή την πόλη έγινε η ανακάλυψη του στοιχείου.

73. Ta TANTALUM ΤΑΝΤΑΛΙΟ 1802 (A.G.Ekeberg)Από το όνομα του μυθικού Τάνταλου, ο οποίος βασανιζόταν στα Τάρταρα: μόλις έσκυβε να πιει νερό αυτό εξαφανιζόταν. Ο Σουηδός A. Ekeberg το ονόμασε ταντάλιο για την αδυναμία του, όταν διαλύεται σ’ ένα οξύ  να αντιδρά με αυτό και να διαλύεται.

74. W WOLFRAM ΒΟΛΦΡΑΜΙΟ 1783 (αδελφοί J.J.και F.Elhuijar)Το όνομα του στοιχείου προέρχεται από το γερμανικό Wolfram, άγνωστης ετυμολογίας. Πιθανότατα η λέξη σχετίζεται με τις λέξεις Wolf=λύκος και rahm=καπνιά. Λέγεται και τουνγκστένιο διότι το οξείδιο του στοιχείου πρωτοεπισημάνθηκε στο ορυκτό το οποίο είναι σήμερα γνωστό ως σεελίτης, αλλά τότε (1781) λεγόταν tungsten. Το όνομα προερχόταν από τις Σουηδικές λέξεις tung = βαρύς και sten = πέτρα.

75. Re RHENIUM ΡΗΝΙΟ 1925 (W.Noddack-I.Tacke-O.Berg)Από το λατινικό όνομα του ποταμού Ρήνου στη Γερμανία, Rhenus.

76. Os OSMIUM ΟΣΜΙΟ 1803 (S.Tennant)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη οσμή, και δόθηκε στο στοιχείο εξ αιτίας της άσχημης χαρακτηριστικής οσμής του (δηλητηριώδους) οξειδίου του.

77. Ir IRIDIUM ΙΡΙΔΙΟ 1803 (S.Tennant)Από την ελληνική λέξη ίρις = ουράνιο τόξο, λόγω της πλούσιας ποικιλίας χρωμάτων των αλάτων του.

78. Pt PLATINUM ΛΕΥΚΟΧΡΥΣΟΣ π.χ. (νόμιζαν όμως ότι ήταν άργυρος)Ονομάστηκε λευκός χρυσός γιατί ανακαλύφτηκε μεν σε χρυσοφόρα κοιτάσματα, αλλά το χρώμα του ήταν λευκό. Το σύμβολό του προέρχεται από το λατινικό platina = μικρός άργυρος.

79. Au GOLD ΧΡΥΣΟΣ π.χ. (επειδή υπάρχει σε ελεύθερη μορφή στη φύση)Το σύμβολο προέρχεται από το λατινικό aurum, τη λατινική του ονομασία. Το αγγλικό gold προέρχεται από το αρχαίο geolo = κίτρινο.

80. Hg MERCURY ΥΔΡΑΡΓΥΡΟΣ π.χ. Επειδή το στοιχείο αυτό (γνωστό από την αρχαιότητα) μοιάζει στο χρώμα με τον άργυρο, αλλά βρίσκεται σε υγρή κατάσταση, τόσο οι Έλληνες όσο και οι Ρωμαίοι το ονόμαζαν ρευστό άργυρο ή υγρό άργυρο ή και υδράργυρο. Το αγγλικό όνομα από τον πλανήτη Ερμή (Mercury).

81. Tl THALLIUM ΘΑΛΛΙΟ 1861 (W.Crooks)Το στοιχείο ανακαλύφτηκε από μια χαρακτηριστική πράσινη γραμμή στο φάσμα του. Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη θαλλός=νέο, τρυφερό (άρα πράσινο) κλαδάκι, βλαστάρι.

82. Pb LEAD ΜΟΛΥΒΔΟΣ π.χ. Το σύμβολο προέρχεται από τη λατινική λέξη plumbum. Το όνομα προέρχεται προφανώς από την αρχαία ελληνική λέξη μόλυβδος, λέξη υπό την οποία συγχεόταν για πολλούς αιώνες κάθε μαλακή, μαύρη ορυκτή ύλη, η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για γραφή.

83. Bi BISMUTH ΒΙΣΜΟΥΘΙΟ 1450 Το όνομα  προέρχεται από τη γερμανική λέξη Weissmuth = λευκή μάζα .

84. Po POLONIUM ΠΟΛΩΝΙΟ 1898 (P. και M.Curie)Από το όνομα της Πολωνίας, πατρίδας της M. Curie, η οποία ανακάλυψε το στοιχείο.

85. At ASTATINE ΑΣΤΑΤΟΝ 1940 (D.R.Corson-K.R.Mackenzie-E.Segre)Το στοιχείο αυτό δεν βρίσκεται στη φύση, επειδή είναι ιδιαίτερα ραδιενεργό και διασπάται. Το όνομά του (από την ελληνική λέξη άστατος = ασταθής)  εκφράζει ακριβώς την αστάθειά του .

86. Rn RADON ΡΑΔΟΝΙΟ 1900 (F.E.Dorn)Το όνομα radon (που αποδόθηκε στα ελληνικά ως ραδόνιο) δόθηκε στο στοιχείο αυτό επειδή αφ’ ενός μεν παράγεται κατά τη ραδιενεργό διάσπαση του ραδίου (radium)

.87. Fr FRANCIUM ΦΡΑΝΚΙΟ 1939 (M.Perey)Από το όνομα της Γαλλίας (France), πατρίδας της M. Perey (που υπήρξε κάποτε βοηθός της M. Curie), και η οποία ανακάλυψε το στοιχείο. Υπολογίζεται ότι σε όλο το στερεό φλοιό της γης μέχρι 1Km βάθος, υπάρχουν περί τα 15g φράνκιου.88. Ra RADIUM ΡΑΔΙΟ 1898 (P. και M.Curie)Το όνομα προέρχεται από τη λατινική λέξη radius = ακτίνα, και δόθηκε στο στοιχείο λόγω της ραδιενεργούς ακτινοβολίας του.

89. Ac ACTINIUM ΑΚΤΙΝΙΟ 1899 (A.Debierne)Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη ακτίνα, και δόθηκε στο στοιχείο λόγω της έντονης ραδιενεργούς ακτινοβολίας που εκπέμπει. Στο σκοτάδι βγάζει μπλε ανταύγειες.

90. Th THORIUM ΘΟΡΙΟ 1828 (J.J.Berzelius)Από το όνομα του Thor, θεού του πολέμου στη σκανδιναβική μυθολογία γιατί ανακαλύφθηκε στο ορυκτό θορίτης στη Νορβηγία.

91. Pa PROTACTINIUM ΠΡΩΤΑΚΤΙΝΙΟ 1913 (K.Fajans-O.Gohring)Το στοιχείο αυτό είναι ένα από τα ενδιάμεσα προϊόντα της φυσικής ραδιενεργούς δράσης του ουρανίου, η δε δική του διάσπαση οδηγεί στο σχηματισμό του ακτινίου. Επειδή, λοιπόν, βρίσκεται πριν από το ακτίνιο ή πρώτα από το ακτίνιο, ονομάστηκε πρωτακτίνιο.

92. U URANIUM ΟΥΡΑΝΙΟ 1789 (M.H.Klaproth)Από το όνομα του πλανήτη Ουρανού. Είναι το στοιχείο που έχει το βαρύτερο άτομο μεταξύ των φυσικών στοιχείων.

93. Np NEPTUNIUM ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΟ 1940 (E.M.Mcmillan)Από το όνομα του πλανήτη Ποσειδώνα. Το τεχνητό αυτό στοιχείο είναι το πρώτο μετά το ουράνιο στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Ονομάστηκε λοιπόν από τον Ποσειδώνα που είναι ο πρώτος πλανήτης μετά τον Ουρανό.

94. Pu PLUTONIUM ΠΛΟΥΤΩΝΙΟ 1940 (G.T.Seaborg-E.M.Mcmillan-J.W.Kennedy-A.C.Wahl)Από το όνομα του πλανήτη Πλούτωνα. Το τεχνητό αυτό στοιχείο βρίσκεται αμέσως μετά το ποσειδώνιο στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Ονομάστηκε λοιπόν από τον Πλούτωνα που βρίσκεται αμέσως μετά τον πλανήτη Ποσειδώνα στο ηλιακό μας σύστημα.

95. Am AMERICIUM ΑΜΕΡΙΚΙΟ 1944 (G.T.Seaborg-R.A.James-L.O.Morgan-A.Giorso)Από το όνομα της Αμερικής, κατ’ αναλογία με το αντίστοιχο (ως προς τη θέση του στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων) στοιχείο των λανθανιδών, το οποίο είχε ονομασθεί ευρώπιο.

96. Cm CURIUM ΚΙΟΥΡΙΟ 1944 (G.T.Seaborg-R.A.James-A.Giorso)Από το όνομα των Pierre και Marie Curie, κατ’ αναλογία με το αντίστοιχο (ως προς τη θέση του στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων) στοιχείο των λανθανιδών, το οποίο είχε ονομασθεί προς τιμή του Φιλανδού επιστήμονα J. Gadolin.

97. Bk BERKELIUM ΜΠΕΡΚΕΛΙΟ 1949 (G.T.Seaborg-S.G.Thompson-A.Giorso)Από το όνομα του τόπου ανακάλυψης του στοιχείου, το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας το Berkeley, κατ’ αναλογία με το αντίστοιχο (ως προς τη θέση του στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων) στοιχείο των λανθανιδών, το οποίο είχε ονομασθεί από το όνομα του χωριού Ytterby της Σουηδίας.

98. Cf CALIFORNIUM ΚΑΛΙΦΟΡΝΙΟ 1950 (G.T.Seaborg-S.G.Thompson-A.Giorso-K.Street)Από το όνομα του τόπου ανακάλυψης του στοιχείου, το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια το Berkeley.

99. Es EINSTEINIUM ΑΙΝΣΤΑΙΝΙΟ 1952 (A.Ghiorso και συνεργάτες)Από το όνομα του μεγάλου φυσικού του 20ου αιώνα, του Albert Einstein (1879-1955). Απομονώθηκε κατά την πρώτη δοκιμή της βόμβας υδρογόνο στο νησί Μπικίνι του Ειρηνικού.

100. Fm FERMIUM ΦΕΡΜΙΟ 1953 (A.Ghiorso και συνεργάτες)Από το όνομα του Ιταλού πυρηνικού φυσικού Enrico Fermi (1901-1954).

101. Md MENDELEVIUM ΜΕΝΤΕΛΕΓΕΒΙΟ 1955 (A.Ghiorso και συνεργάτες)Από το όνομα του θεμελιωτή του περιοδικού πίνακα των στοιχείων, του Ρώσου χημικού Dmitri Ivanovicx Mendelejev (1834-1907).

102. No NOBELIUM ΝΟΜΠΕΛΙΟ 1958 (A.Ghiorso και συνεργάτες)Από το όνομα του Alfred Nobel (1833-1896), Σουηδού επιστήμονα και ευεργέτη της επιστήμης.

103. Lr LAWRENCIUM ΛΩΡΕΝΣΙΟ 1961 (A.Ghiorso και συνεργάτες)Από το όνομα του Ernest Orlando Lawrence (1901-1958), ο οποίος εργάστηκε για την τελειοποίηση του κύκλοτρου, ενώ ταυτόχρονα υπήρξε ο ιδρυτής του Radiation Laboratory (Καλιφόρνια), όπου ανακαλύφτηκαν πολλά από τα υπερουράνια στοιχεία. Το σύμβολο του στοιχείου συναντάται και σαν Lw (συνήθως σε αμερικανικές εκδόσεις).

104. Rf RUTHERFORDIUM  ΡΑΔΕΡΦΟΡΔΙΟ 1974 Το όνομα αυτό επελέγη προς τιμή του Νεοζηλανδού επιστήμονα Ernest Rutherford λόγω της συνεισφοράς του στην ανάπτυξη της πυρηνικής φυσικής και στην γνώση για την δομή του ατόμου.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         105. Db DUBNIUM ΔΟΥΒΝΙΟ 1964 Από το όνομα του διεθνούς επιστημονικού κέντρου που βρίσκεται στην Dubna κοντά στη Μόσχα, σε αναγνώριση της εξαιρετικά σημαντικής συμβολής του στην χημεία και στην μοντέρνα πυρηνική φυσική.

106. Sg ΣΙΜΠΟΡΓΚΙΟ 1974 Το όνομα αυτό επελέγη προς τιμή του Αμερικανού επιστήμονα Glenn T. Seaborg  που κέρδισε το 1951 το βραβείο Νόμπελ Χημείας για τις ανακαλύψεις των υπερουράνιων στοιχείων .

107. Bh BOHRIUM  ΜΠΟΡΙΟ 1976 Το όνομα αυτό επελέγη προς τιμή του Δανού επιστήμονα Niels Bohr λόγω της συνεισφοράς του στην ανάπτυξη της κβαντικής φυσικής και στην γνώση για την δομή του ατόμου.

108. Hs ΧΑΣΣΙΟ 1976 Το όνομα αυτό επελέγη προς τιμή του Γερμανού επιστήμονα Otto Hahn σε αναγνώριση της συνεισφοράς του στην ανακάλυψη της πυρηνικής σύντηξης.

109. Mt ΜΑΪΤΝΕΡΙΟ 1982Το όνομα αυτό επελέγη προς τιμή του Αυστριακού επιστήμονα Lise Meitner σε αναγνώριση της συνεισφοράς του στην ανακάλυψη της πυρηνικής σύντηξης.

110. Ds ΝΤΑΡΜΣΤΑΤΙΟ 1987 – 111. Rg ΡΟΕΝΤΖΙΝΙΟ 1994 – 112. Cp ΚΟΠΕΡΝΙΚΙΟ 1996 113. Uut ΟΥΝΟΤΡΙΟ -114. Uuq ΟΥΝΟΚΟΥΑΔΙΟ – 115. Uup ΟΥΝΟΠΕΝΤΙΟ –  116. Uuh ΟΥΝΟΝΕΞΙΟ – 117. Uus ΟΥΝΟΝΕΡΤΙΟ – 118. Uuo ΟΥΝΟΟΚΤΙΟ .

Advertisements
This entry was posted in χημεία Β γυμν., χημεία Γ γυμν. and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s